Puchar lorda gubernatora

Na zakończenie kolejnego sezonu hokejowego zawodnicy Ottawa Athletic Association zorganizowali 18 marca 1892 roku specjalny bankiet. Było co celebrować - ottawscy sportowcy zdobyli właśnie tytuł mistrzów ligi Ontario Hockey Association. Na uroczystość zaproszono adiutanta ówczesnego gubernatora generalnego Kanady Lorda Kilcoursie. Zgodnie z programem wstał on i odczytał list od gubernatora. W tekście listu czytamy między innymi:

"Od pewnego czasu myślałem o tym, że dobrze byłoby ustanowić puchar, o który co roku drużyny z całego Dominion mogłyby walczyć. Jak dotychczas nie ma żadnej widocznej odznaki zdobytego mistrzostwa, a zważywszy na powszechne zainteresowanie, jakim cieszą się obecnie spotkania hokejowe, jak również zważywszy na fakt, iż należy wspierać działania zmierzające ku temu, by gra ta rozwijała się zgodnie z uzgodnionymi zasadami i przepisami, chcę ufundować puchar, który odtąd należeć będzie co roku do najlepszej drużyny."

I tak narodziło się jedno z najsłynniejszych trofeów sportowych - Puchar Stanleya.

W gruncie rzeczy jednak twórcą Pucharu nie był Lord Stanley, lecz jego syn Arthur, a właściwie siódemka rozmiłowanych w sporcie braci Stanleyów. Dziewiętnastoletni Arthur Stanley i jego brat Algy praktycznie wymusili na ojcu tę nagrodę dla najlepszego klubu w Kanadzie. Może mieli nadzieję, że przypadnie on ich drużynie, Ottawa Rebels, która rozgrywała spotkania na prywatnym lodowisku w rezydencji gubernatora, elegancko przystrojona w biało-czerwone kostiumy. Niestety, nadzieje Arthura Stanleya i jego braci miały pozostać niespełnione.

Najbardziej chyba zasłużeni dla Pucharu bracia nigdy nie mieli rozegrać ani jednego spotkania w walce o wymyślony przez nich puchar. Lord Stanley pełnił obowiązki gubernatora generalnego Kanady dość krótko, od roku 1888 do roku 1893 i nie można powiedzieć, żeby swoją kadencją zapisał się szczególnie w dziejach administrowanego kraju. Gdyby nie ustanowiony przez niego puchar...

Propozycja rzucona w liście natychmiast została przyjęta z zadowoleniem. Na rok 1893 przygotowano specjalny srebrny puchar z adnotacją, że ma on być przyznawany najlepszej amatorskiej drużynie hokeja na lodzie w Kanadzie. Lord Stanley nabył niewielki puchar o wysokości zaledwie 7 i pół cala i średnicy 11 cali, za sumę dziesięciu gwinei (równowartość około 50 dolarów). Gdy w siedemdziesiąt lat później złodzieje skradli puchar, zażądano za jego zwrot sto tysięcy dolarów.

Gubernator nie miał czasu i ochoty sam nadzorować procesu rozgrywek o Puchar, więc mianował swoich dwóch przedstawicieli, szeryfa Johna Sweetlanda i Philipa Rossa, zaufanymi opiekunami Pucharu. Ustanawiając swoją nagrodę, Lord Stanley zastrzegł jednak kilka warunków:

- puchar ma być zwracany opiekunom w dobrym stanie, by można było przekazać go nowemu zwycięzcy;

- każdy zwycięski zespół ma prawo umieścić tabliczkę z nazwą klubu i rokiem zdobycia pucharu na srebrnym pierścieniu nakładanym na podstawę pucharu;

- puchar pozostanie nagrodą o którą można walczyć i nie przejdzie na własność jednego klubu niezależnie od liczby zwycięstw;

- wszelkie spory w kwestii pucharu rozstrzygają jego opiekunowie.

Jak na ironię - fundator Pucharu, Lord Stanley ani nie obejrzał chociażby jednego spotkania rozgrywanego o to trofeum, ani nawet nie miał okazji wręczyć nagrody pierwszemu zwycięzcy. Został odwołany ze stanowiska i wrócił do Anglii zanim dobiegły końca rozgrywki pierwszego turnieju o jego puchar. W wiele lat później jego nazwisko trafiło do Hokejowej Hali Sławy. Nazwisko Arthura Stanleya, pomysłodawcy i inicjatora nagrody i wielkiego entuzjasty hokeja, który po powrocie do Londynu nakłonił nawet księcia Walii do rozegrania jednego spotkania - do dzisiaj czeka na odpowiedni zaszczyt w tej instytucji.

Pierwszymi zwycięzcami rywalizacji o puchar okazali się hokeiści Montreal Hockey Club, działającego jako element składowy potężnej i wpływowej organizacji sportu amatorskiego - Montreal Amateur Athletic Association. Seria rozpoczęta przez amatorów z Montrealu przerwana została tylko raz, w 1919 roku ze względu na epidemię grypy, która uniemożliwiła rozgrywanie spotkań.

Już pierwsze rozgrywki o Puchar Stanleya owocowały długotrwałym sporem kompetencyjnym. Na zakończenie turnieju w Montrealu, który wyłonił ostatecznego zwycięzcę rozgrywek, Puchar wręczono prezesowi Montreal AAA, J. A. Taylorowi. Działacze podległego, ale dążącego do samodzielności klubu Montreal Hockey Club obrazili się i nie chcieli przyjąć nagrody z rąk swojego prezesa, zamiast z rąk przedstawiciela gubernatora generalnego kraju i opiekuna Pucharu, szeryfa Johna Sweetlanda. Minęło dziewięć miesięcy, zanim puchar trafił do lokalu klubu w dniu 23 lutego 1894 roku.

Drużyny montrealskie dominowały w tej rywalizacji w pierwszych latach i puchar pozostał właściwie bez przerwy w Montrealu do końca wieku. W 1917 roku po raz pierwszy puchar trafił w ręce drużyny amerykańskiej - Seattle Metropolitans - i utracił swój promocyjny dla kanadyjskiego hokeja charakter. Pozostaje cieszyć się, że Montreal Canadiens zwyciężyli w tej rywalizacji o Puchar Stanleya aż 24 razy i tymczasem nikt nie zagraża ich rekordowi.

Oryginalny puchar nie dekoruje już solidnej podstawy, noszonej co roku wokół lodowiska przez rozradowanych hokeistów po kolejnym sukcesie w turnieju. W 1969 roku został on zdemontowany i jest przechowywany w Hockey Hall of Fame. Na szczyt podstawy trafiła staranie wykonana - nieco trwalsza - kopia.